donderdag 31 december 2015

Diabetes mellitus

Soorten diabetes
ž  Diabetes type 1
ž  Diabetes type 2
ž  Zwangerschapsdiabetes
ž  Neonatale diabetes
ž  MODY
ž  LADA
ž  MIDD
ž  Diabetes insipidus
ž  Diabetes type 3


Diabetes type 1 & krijgen
Ander woord is jeugddiabetes. Veel kinderen krijgen dit als ze jong zijn, maar dit kun je alle leeftijden het nog krijgen. Het gaat niet over, je groeit er niet overheen na je kindertijd.
Hierdoor wordt het woord diabetes type 1 gebruikt. Van de 10 mensen die diabetes heeft is er maar 1 met diabetes type 1.

Hoe krijg je diabetes type 1
Het is een auto-immuunziekte, dat betekent dat je eigen afweersysteem de oorzaak is. Normaal ruimt dit afweersysteem alleen ziektes op in je lichaam. Bij diabetes type 1 vergist het afweersysteem zich. Het vernielt per ongeluk je cellen die insuline aanmaken. Hoe het afweersysteem zich kan vergissen is nog niet bekent. Waarschijnlijk begint het met een erfelijke aanleg. Als iemand de aanleg heeft is het nog niet zeker dat je het dan ook krijgt.
De kans is groter dat het afweersysteem op een bepaald moment een fout maakt.


Diabetes type 2 & voorkomen
Diabetes type 2 begint zo langzaam, dat je het nauwelijks merkt.

Diabetes type 2 voorkomen
Is in een groot aantal van de gevallen te voorkomen of uit te stellen door gezond te leven. Ook als mensen met diabetes in de familie voorkomen kan je de kans met de helft verkleinen.
ž  Blijf in beweging
o   Dagelijks minimaal een halfuur
ž  Gezond gewicht
o   Overgewicht is het verstandig om al te vallen
ž  Verstandig eten
o   Gezond eten verkleint de kans op aandoeningen & ziektes
ž  Stoppen met roken
o   Met roken vergroot je de kans op diabetes type 2


Symptomen
Mensen die het hebben maar nog geen behandeling krijgt voelt zich vaak erg ziek.
Het is goed om op tijd naar de dokter te gaan. Zonder behandeling blijven er veel te veel suikers in het bloed zitten. Wanneer de bloedsuiker echt heel hoog is, kan iemand flink ziek zijn, flauwvallen of zelfs in coma raken.
ž  Veel dorst & veel plassen
ž  Afvallen zonder dat daar een reden voor is
ž  Ziek & beroerd voelen
ž  Veel honger hebben, of juist helemaal niet
ž  Wazig zien
ž  Misselijk zijn of overgeven
ž  Veel moe zijn
ž  Last van ogen, zoals rode & branderige ogen, wazig zien, dubbel zien of slecht zien
ž  Slecht genezende wondjes
ž  Kortademigheid of pijn in de benen bij het lopen
ž  Infecties die vaak terug komen, zoals blaasontsteking


Behandeling
Insuline spuiten
Bij het injecteren van insuline gebruik je een insulinepen, dat lijkt op een dikke vulpen.
Daar zit een vulling in met insuline & een haarfijne naald.
De dosering is makkelijk in te stellen.
De beste plaatsen om te injecteren gebruik je de bovenkant van de bovenbenen, onderbuik, billen & bovenarmen.
Ook kun je insuline toegediend krijgen via een insulinepompje, deze zit via een naaldje in de buik constant een beetje insuline afgeven.
Daarbij kun je extra dosering geven rond een maaltijd.
De insulinepomp is een klein apparaatje dat in je zak past, vaak met een mini-afstandsbediening.
Het voordeel is dat de bloedsuikerspiegel vaak makkelijker stabiel blijft, is handig voor kinderen & zwangere vrouwen.
Nadeel kan zijn dat je afhankelijk voel van een apparaatje dat in de weg zit.
Dit is een persoonlijke voorkeur.

Soorten insuline
Om bloedsuiker goed te kunnen regelen, zijn er verschillende soorten insuline, zo is er insuline die snel in het bloed wordt opgenomen & snel zijn werk doet, gebruik meestal voor het eten, zodat bloedsuikerpiek na maaltijd wordt opgevangen.
Daarnaast bestaat er insuline die langzaam wordt opgenomen, die wordt een tot 2 keer per dag ingespoten zodat er continu een beetje bloedsuiker kan worden opgenomen in het lichaam.

Gezond eten & beweging
Bij diabetes type 2 ben je niet klaar met een pilletje van de dokter.
Naast de behandeling met medicijnen is gezond eten & bewegen heel belangrijk.
Vaak zelfs belangrijker.
Lichaamsbeweging zorgt ervoor dat het lichaam beter reageert op het hormoon insuline.
Bij diabetes type 2 is ongevoeligheid voor insuline een groot probleem.
Beweging verbeter de gevoeligheid voor insuline.
Gezond eten heeft veel invloed op het lichaam: niet alleen op de bloedsuikerspiegel maar ook op cholesterol in het bloed.

Medicijnen
Er zijn tabletten die de alvleesklier aanzetten tot het aanmaken van meer insuline.
Er zijn ook tabletten die het lichaam weer gevoeliger maken voor insuline.
Verder schrijft de arts vaak ook medicijnen voor om cholesterol & bloeddruk te verlagen. Deze behandeling verkleint de kans op hart- & vaatziekten enorm.
Het is natuurlijk verveld om zoveel pillen te slikken.
Maar het helpt, want uit onderzoek blijft dat mensen die worden behandeld, ongeveer de helft minder kans hebben op nare lichamelijke gevolgen van diabetes op langer termijn.


Gevolgen
Minstens de helft van de mensen die diabetes krijgt ooit te maken met bijkomende lichamelijke gevolgen ervan.
Die heten ook wel complicaties.
En veel mensen die ze niet krijgen, zijn toch alle dagen bezig om ze te voorkomen.
Want dat is het doel van de behandeling van diabetes.
Complicaties ontstaan vooral door jarenlang hoge bloedsuiker.
Andere oorzaken zijn hoge bloeddruk & te veel ongezonde vetten in het bloed.
Dat is niet goed voor alle organen, lichaamsweefsels, bloedvaten & zenuwen.
Het goede nieuws is dat je zelf iets kunt doen om complicaties te voorkomen.
Een goede bloedsuikerspiegel helpt, al heb je dat niet helemaal zelf in de hand.
Maar zeker ook gezond leven & regelmatige controles verkleinen de kans op problemen.


Hypo & hyper
Bij de behandeling van diabetes kunt je plotseling last krijgen van een te lage of te hoge bloedsuikerspiegel, te laag is hypoglykemie, te hoog is hyperglykemie.
De bloedsuikerspiegel schommelt in de ideale situaties tussen de 4 & 8 mmol/l. de behandeling van diabetes is erop gericht om dit te bereiken.
Van alles heeft invloed op de bloedsuiker: eten, drinken, sporten, stress & emoties, een griepje.
Een enkele keer een hypo of een hyper hebben is niet erg.
Gebeurt dat vaak, dan moet wellicht de behandeling worden aangepast.
Overleg dan met een arts of diabetesverpleegkundige wat voor je kan helpen.
Veel grote schommelingen zijn niet goed voor het lichaam.
Voor hoge bloedsuikerpieken kunnen op den duur leiden tot bijkomende lichamelijke gevolgen.

Hoe herken je een hypo?
Komt het bloedsuikergehalte onder de 4 mmol/l dan is er sprake van hypoglykemie.
Je merkt dat door:
ž  Zweten
ž  Trillen
ž  Duizeligheid
ž  Plotseling wisselend humeur
ž  Ongeconcentreerd zijn
ž  Hoofdpijn
ž  Moe
ž  Hongerig

Met druivensuiker, limonade met veel suiker & daarna een boterham breng je het bloedsuikergehalte weer omhoog.
Is iemand bewusteloos, dan kan glucose of glucagon worden ingespoten.
Glucagon doet het tegenovergestelde van insuline, het zorgt ervoor dat de bloedsuiker omhoog gaat.

Hoe herken je een hyper?
Als er te veel suiker/glucose in het bloed zit, dus ongeveer boven de 10mmol/l, dan is er sprake van hyperemie.
Dat merk je door:
ž  Veel plassen
ž  Veel dorst hebben & houden
ž  Vermoeidheid
ž  Mogelijk plotselinge extreme humeurigheid

Het lichaam wil het teveel suiker in het bloed kwijtraken.
Veel blijven drinken (maar niets zoets) helpt daarbij.


Waar op letten
Diabetes kan nogal wat ernstige gevolgen hebben.
Het goede nieuws is dat je zelf veel kan doen om die gevolgen te beperken of soms helemaal te voorkomen:
ž  Verstandige keuzes maken over eten & alcohol
ž  Stoppen met roken
ž  Gewicht onder controle houden
ž  Voldoende bewegen
ž  Proberen de bloedsuiker stabiel te houden
ž  Controleer dagelijks de voeten
ž  Houd zelf in de gaten dat u op tijd bepaalde controles ondergaat
ž  Blijf leren over diabetes

Regelmatig lichamelijk onderzoek bij arts of verpleegkundige:
ž  Bloedsuiker bepalen, het HbA1c-gehalte 2x per jaar
ž  Voetenonderzoek
ž  Bloeddruk
ž  Gewicht
ž  Eerdere afwijkende uitslagen opnieuw checken

Minstens eens per jaar de volgende controles:
ž  Bloeddruk & bloedvetten, zoals cholesterol
ž  Nieren, urine testen op eiwitten
ž  Voetenonderzoek door specialist
ž  Oogonderzoek

Griepprik
Mensen met diabetes hebben bij griep een verhoogde risico op griepcomplicaties zoals longontsteking.

Diabetes & roken
Voor veel mensen is dit niet leuk om te horen: roken is extra ongezond als je diabetes hebt. Stoppen met roken is vaak moeilijk.
Maar het is de moeite waard, want het helpt enorm.
ž  Als je diabetes hebt & rookt, heb je een grotere kans op nare gevolgen, zoals hart- & vaatziekten, slechter zien, problemen met nieren & gewrichten
ž  Roken beschadigt de bloedvaten & het zenuwstelsel & die zijn vaak al beschadigd door diabetes zelf
ž  Wondjes aan voeten genezen nog slechter door roken, waardoor er meer kans is op amputatie van tenten of voeten
ž  Door roken gaat de bloedsuiker omhoog, want insuline, het hormoon dat de bloedsuiker verlaagt, werkt bij rokers minder goed, daardoor is er meer insuline nodig om de bloedsuiker te verlagen, iemand met diabetes die rookt moet dan meer insuline spuiten of meer medicijnen nemen
ž  Mensen die stoppen met roken, hebben daarna meestal een betere bloedsuiker, ook hebben ze een veel kleinere kans op nare gevolgen van diabetes
ž  Veel mensen zijn bang dat ze aankomen als ze stoppen met roken, dan kan gebeuren, maar die paar kilo’s zijn minder gevaarlijk voor de gezondheid dan roken
ž  Als je stopt neem dan wel contact op met je arts of verpleegkundige, je bloedsuiker kan veranderen & dan is er aanpassing van medicijnen of insuline nodig


Ontwikkelingen bij diabetes type 1
Dankzij wetenschappelijk onderzoek komen er steeds betere behandelingen voor diabetes. Wat is de stand van zaken?

Andere manieren van bloedsuiker controleren
Een speciale bloedsuikermeter meet via een naaldje continu de bloedsuiker.
De meter kan ook een alarm geven als de bloedsuiker te laag of te hoog wordt.
De sensor is erg duur maar valt sinds november 2010 wel binnen de verzekering voor mensen die dat volgens een arts echt nodig hebben.
Bijvoorbeeld mensen die een hypo niet voelen aankomen, of zwangere vrouwen.
Eerdere uitvindingen zijn nog niet betrouwbaar, of nog in ontwikkeling.
Zoals een polshorloge, een contactlens voor (grove) meting, of meten in speeksel of adem. Er komt misschien zelfs een speciale medische tatoeage om de bloedsuiker aan af te lezen.
Sinds mei 2012 werkt het Diabetes Fonds samen met TNO & het bedrijfsleven.
Het doel: een nieuwe manier bedenken waarmee pijnloos bloedsuiker kan worden gemeten.

Andere manieren van insuline toedienen
Helemaal handig is een implanteerbare insulinepomp.
Een apparaat dat onder de huid zit, automatisch de bloedsuiker meet & insuline afgeeft.
Hier wordt nog aan gewerkt, er zijn nog de nodige technische problemen.
Want natuurlijk moet het 100% betrouwbaar werken!
Dus we moeten er nog even op wachten, maar hij komt er zeker.
Er bestaat een manier om insuline onder hoge druk via de huid in te spuiten, zonder naald, maar dat is voor veel mensen nog steeds pijnlijk & de resultaten van de insulinewerking zijn wisselend.
Binnen een paar jaar kunnen we waarschijnlijk insuline slikken in de vorm van een capsule of tablet.
Dat klinkt makkelijker dan het lijkt.
Want de maag breekt insuline meteen af voordat het iets kan doen.
Wetenschappers proberen nu de insuline zo te veranderen of in te pakken dat hij de reis door de maag overleeft.
Insuline die je inademt, dus inhaleert in plaats van injecteert, wacht op goedkeuring door de Amerikaanse autoriteit FDA.
Een eerdere inhaleerbare insuline is in 2007 van de markt gehaald, onder andere omdat het niet onopvallend te gebruiken was.
Het is nog niet bekend wanneer het nieuwe middel op de markt komt.
Veel wetenschappers zijn bezig met het ontwikkelen van een kunstmatige alvleesklier.
Onder meer een team in Nederland, dat in 2012 de Publieksprijs won van het Diabetes Fonds.

Diabetes afremmen
Over een paar jaar kunnen we misschien diabetes afremmen als het pas net is begonnen. Daar gebeurt onderzoek naar, met stoffen die ervoor zorgen dat het afweersysteem niet alle cellen die insuline maken afbreken.
Verschillende internationale proeven lopen sinds de afgelopen paar jaar.
Die zijn deels gebaseerd op ontdekkingen uit vroeger onderzoek betaald door het Diabetes Fonds.
Hierbij zijn de resultaten wisselend.
Bij sommige mensen werd diabetes inderdaad afgeremd & zij hoeven minder insuline te spuiten omdat ze zelf nog wat insuline aanmaken.
Maar bij anderen lukte dat niet, of alleen tijdelijk.
Dat komt waarschijnlijk doordat diabetes bij geen enkel mens gelijk is.
Soms kunnen ook kinderen in Nederland meedoen aan onderzoek.

Transplantatie van eilandjes van Langerhans
In de jaren 80 werd de 1ste transplantatie gedaan van eilandjes van Langerhans.
Dat zijn de cellen in de alvleesklier die insuline produceren.
Dat gaat makkelijker dan een complete alvleesklier transplanteren.
Er zijn alleen nog zoveel nadelen dat het geen standaard behandeling is.
Er zijn bijvoorbeeld te weinig donoren.
Maar nog lastiger: het afweersysteem valt de nieuwe cellen aan.
Dat kan alleen nog maar met zware medicijnen worden onderdrukt & die hebben levensgevaarlijke bijwerkingen.
In Nederland vinden sinds een paar jaar eilandjestransplantaties plaats.
Maar slechts nog weinig, omdat het alleen bij erg zieke mensen wordt gedaan.
Maar door onderzoek wordt het hopelijk over een paar jaar voor meer mensen mogelijk. Bovendien werken Nederlandse onderzoekers aan manieren om op andere manieren aan nieuwe eilandjes te komen.

Stamceltherapie
Onderzoekers proberen 'stamcellen' te gebruiken voor genezing van diabetes type 1. Stamcellen zijn cellen die zich nog tot allerlei andere soorten cellen kunnen ontwikkelen.
Het mooiste is om bijvoorbeeld eigen beenmergstamcellen te kunnen omvormen tot insuline producerende cellen.
Er zijn veel misverstanden over stamceltherapie.


Erfelijkheid & zwangerschap
Hoe erfelijk is diabetes type 2?
Erfelijkheid speelt bij diabetes type 2 een grote rol.
Dit gebeurt via een omweg: je erft niet de ziekte zelf, maar de aanslag om het te kunnen krijgen.
Als diabetes type 2 in je familie voorkomt, hebt je een grote kans om het ook te krijgen.
Of het daadwerkelijk ooit tot diabetes komt, hangt af vaan je levensstijl.
Overgewicht & te weinig bewegen vergoten de kans.
En omgekeerd, iemand die geen aanleg heeft maar lange tijd ongezond leeft, kan toch diabetes type 2 krijgen.
Het goede nieuws is zelfs als diabetes type 2 in je familie zit, kun je de kans om diabetes te krijgen met de helft verkleinen door gezond(er) te leven.

Je kans op diabetes type 2
Mensen met diabetes type 2 is jouw kans:
ž  Broer/zus 15-20%
ž  Vader/moeder 10-20%
ž  Beide ouders 20-40%
ž  2 of meer van ouders/broer/zus 25-75%
ž  Eeneiige tweelingbroer/zus 70-90%

zwangerschap
Vrouwen kunnen gewoon zwanger worden & gezonde kinderen krijgen.
Er zijn wel meer risico’s voor de moeder & het kind dan normaal.


Verzorgende aandachtpunten
ž  Letten op de stand van de bloedsuiker spiegel
ž  Begeleiden bij stoppen met roken
ž  Begeleiden met afvalproces

ž  Observeren van eetgedrag